مدتها مدینه را ندیده بود. زندگی در غربتِ آن شهر، آزارش می‏داد. شب‏ها تا دیروقت به فکر فرو می‏رفت. از جای جای آن شهر، تصویری به ذهنش می‏آمد. از مسجد و خانه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم، از خانه محقّر علی و فاطمه‏علیهما السلام، از کوچه باصفا و دوست داشتنی بنی‏هاشم و... اما آن شب، قبل از آن که بخوابد، خاطره‏های گذشته بیش از قبل افکارش را درنوردید. ذهنش به صحنه تاخت و تاز اندیشه‏های پرفراز و نشیبی تبدیل شده بود. متحیر مانده بود. نمی‏دانست با آن همه تحولات روحی و فکری چگونه سحر کند؟ ساعتها گذشته بود و او همچنان می‏اندیشید. مرغ خوابش بال گشوده، رفته بود. در نیمه‏های شب، بعد از ساعتها تفکر و سیر روحی، کم‏کم پلک‏های خسته‏اش به هم رسیدند. خواب، ساعتی بین او و افکارش جدایی انداخت. دیگر آرام شده بود. موج افکار به ساحل ذهنش نمی‏زد. در آن حال، ناگهان چشمش به شخصی افتاد که چهره نورانی‏اش دل او را برد. شخص پرنور و باصفایی بود. شباهتی به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم داشت. بیشتر که دقت کرد، شناخت. خودش بود. تا شناخت، از خوشحالی خودش را گم کرد. مدتها بود که او را ندیده بود. در این مدت، اتفاقات زیادی رخ داده بود. می‏خواست همه آن حوادث تلخ و شیرین را به او بگوید. به خودش آمد. حضرت به نزدیکش رسیده بود. نگاهش کرد. گل تبسم، روی لبهای مبارکش روییده بود. فرمود:

- بلال! آیا هنوز وقت آن نرسیده است که من را زیارت کنی؟!

بیدار شد. باورش نمی‏شد. دستی به چشمانش کشید. از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم خبری نبود. یاس و نا امیدی به دلش سایه افکند. افسرده و رنجور شده بود. بغضی در گلویش بند آمده بود. از اتاقش بیرون شد. شب، چادر سیاهش را همه جا گسترانیده بود. مثل این که «دمشق» لباس سکوت و وحشت به تن کرده بود. نسبت به آن شهر احساس تنفر پیدا کرد. از در و دیوارش ناشاد و گله‏مند بود. از حاکم و وزیرانش بیش از دیگران دلخور و ناخرسند شده بود.

دیگر خاطرات «مدینه» او را تنها نگذاشت. لحظه‏ای آرامش نداشت. بی‏تاب و بی‏قرار شده بود. جمله‏ای که پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به او فرمود؛ از مقابل دیدگان مرطوب و بارانی‏اش گذشت:

- بلال! آیا هنوز وقت آن نرسیده است که من را زیارت کنی؟!

سخن پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم تا سحر مشغولش کرد. با زدن سپیده از جایش برخاست. نمازش را که خواند، کوله بارش را بر دوش افکند. راه افتاد و شهر شام را پشت سر گذاشت.

هرچه به مدینه نزدیکتر می‏شد؛ تصویر روشنتری از آن شهر دوست داشتنی به ذهنش می‏تابید و بر شور و شوقش می‏افزود. همین طور رویدادهای گذشته بیشتر به خاطرش می‏آمدند. جنجال سختی در درونش ایجاد شده بود. خاطره روزهایی که بر ماذنه مسجد شهر بالا می‏رفت و بانگ برمی‏آورد:

گامهایش را سریع و بلند برمی‏داشت. دشتها، تپه‏ها و آبادی‏های بسیاری را پشت سر گذاشت. هنوز به شهر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نرسیده بود.

بعد از ساعتها راه پیمایی مستمر، وارد شهر شد. از این که بعد از مدت‏ها غربت و افسردگی وارد آن شهر می‏شد؛ شادمان به نظر می‏رسید. خوشحالی‏اش را از چهره برافروخته و لبان شگفته‏اش می‏شد خواند. گام برداشتن در شهر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم، برایش لذت بخش بود. یک راست خودش را به مسجد رسول خدا رساند. خودش را به قبر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم چسباند. بخشی از آن را در آغوش کشید. چند مرتبه لبانش را به قبر نزدیک کرد. چشمانش را بوسه گاه گرد و غبار حرم نمود. چند قطره باران از آسمان ابرآلود دیدگانش به گونه‏های آفتاب‏زده‏اش فرو افتاد. بغضی که از مدتها در گلویش بند آمده بود؛ ترکید. در آن حال، شروع کرد با پیامبر درد دل کردن:

- مولایم! تو که رفتی، همه چیز عوض شد. بین سفید و سیاه و آقا و غلام فرق گذاشتند. دیگر، از سیاهان و مظلومان حمایت نمی‏شد. من که موذّنت بودم؛ شدم یک غریبه نامحرم. من که هیچ، خیلی‏ها این طور شدند. حتی برادرت علی. مظلومیت او از من هم بیشتر بود. خودم دیدم که طنابی به گردنش آویخته، سوی مسجد می‏کشیدند. از فاطمه‏ات که نپرس! بعد از آن که بین در و دیوار قرارش دادند؛ زمین گیر شد. وقتی که میخِ در به سینه دردمند و پر اسرارش فرو رفت، شد مادر یک شهید.

هنگامی که فهمید شوهرش را می‏برند، ناله کنان به دنبالش دوید و گفت:

- نمی‏گذارم همسرم را ببرید!

بعد از علی و دخترت، سراغ من نیز آمدند. آن روز که من را با دستان بسته برده بودند، گفتند:

- بیعت کن!

گفتم: من فقط با جانشین رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بیعت می‏کنم. منظورم را فهمیدند. به گریبانم چنگ آویختند. با توبیخ و سرزنش گفتند:

- این است پاداش کسی که تو را از شکنجه قریش نجات داد؟

برق شمشیرهای برهنه آنان به هراسم انداخته بود. هرچه بود، صبر کردم و گفتم:

- اگر خلیفه مرا برای خدا آزاد کرده، پس برای خدا از من دست بردارد.

اما آنها دست بردار نبودند. خواستند تا اذان بگویم. اگر قبول می‏کردم، راضی می‏شدند. ولی نپذیرفتم. خطاب به آنها گفتم:

- عهد بسته‏ام که جز برای پیامبر، اذان نگویم.

گریبانم را همچنان گرفته بودند. شروع کردند به دشنام دادن. آنگاه در حالی که از خشم به خود می‏پیچیدند، فریاد کشیدند:

- حالا که بیعت نمی‏کنی؛ حق نداری در مدینه بمانی!

چاره نبود. دیگر مجبور شدم با مدینه وداع کنم و مدتی آواره سرزمین شام گردم. آنجا نیز بی‏تو نبودم. همواره روح و روانم به یاد تو و شهر تو می‏تپید تا این که خودت در آن شب نورانی دعوتم کردی:

«بلال! آیا هنوز وقت آن نرسیده است که من را زیارت کنی؟!»

فاطمه‏علیها السلام روی بسترش افتاده بود. از شدت درد و تب به خود می‏پیچید. گونه‏های دردکشیده و نیلوفری‏اش، استخوانی شده بود. نگاههایش کم سو و بی‏رمق به نظر می‏رسید. در حالی که وجودش را هزاران درد و غم فراگرفته بود، پلک‏های سنگینش را برداشت و نگاه تبدارش را به اطرافیان دوخت و غمگینانه فرمود:

- دوست دارم صدای موذّن پدرم را بشنوم!

سخنش دهان به دهان به گوش بلال رسید. بلال در مقابل تقاضای دختر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم چه می‏کرد؟ لحظه‏ای به خود فرو رفت. غوغایی در درونش به تلاطم آمده بود. تمام حوادث و رویدادهای گذشته از پیش چشمانش عبور کرد. بعد از چند لحظه سکوت و تفکر، سرش را برداشت. حسّ ملامتگری در چهره‏اش نمایان شد. نگاهش به ماذنه مسجد افتاد. گلدسته‏ها زیبا و دوست داشتنی به نظرش آمد. در حالی که به ماذنه اشاره می‏کرد، زمزمه کرد:

- یکبار دیگر برای شادمانی یادگار پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم بر فراز این گلدسته‏ها می‏روم و «بانگ توحید» را اعلام می‏کنم!

خودش را به یکی از آن گلدسته‏ها رساند. به آسمان آفتابی شهر، چشم دوخت. خورشید، نور آتشینش را بر فضای دم کرده شهر گسترانیده بود. رو به کعبه ایستاد. دستهایش را تا گوشش بالا آورد. در حالی که نگاهش با افق گره خورده بود، فریاد برآورد:

ساکنان شهر، مدتها صدای بیدارگر او را نشنیده بودند. همه با شادمانی از خانه‏هایشان بیرون آمدند. خاطره عصر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم در ذهنها تداعی شد. یکبار دیگر نور امید و رهایی بر دلهای مردم شهر تابید. و خیلی زود، همهمه‏ای شهر را فرا گرفت.

صدای بلال به گوش یادگار پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم نیز رسید. با شنیدن بانگ اذان، کبوتر خیال بانو به دوران شکوهمند پدرش سفر کرد. با زنده شدن خاطره‏های شیرین آن زمان، سرشک غم، در چشمان سرخگون و تبدارش حلقه زد. چند قطره اشک از برکه دیدگانش به صورت استخوانی و درد کشیده‏اش فروغلتید.

فرازهای اذان پی در پی بر فضای شهر به طنین می‏آمد. فاطمه نیز همنوای با آن، به گذشته‏های نه خیلی دور سیر می‏کرد. آه نفس‏گیری از سینه مجروح و پر التهابش بیرون می‏شد. موذّن که به جمله «اشهد انّ محمّداً رسول اللّه» رسید؛ تاب و قرار فاطمه نیز تمام شد. همزمان با ناله‏ای غمگینانه، به زمین افتاد. چند لحظه بعد، صدای اضطراب‏آمیزی از پایین ماذنه، بلال را به خود آورد:

- بلال! خاموش باش که دختر رسول خدا از دنیا رفت.

موذّن صدایش را قطع کرد. هماندم خودش را کنار بستر دختر رسول اللّه‏صلی الله علیه وآله وسلم رساند. فاطمه هنوز به هوش نیامده بود. موذن کنار بستر یادگار پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به انتظار نشست. اشک در گودی چشمان مضطرش حلقه زده بود. لحظاتی بعد، اندک اندک پلک‏های فاطمه بالا رفت و نگاه مهرآمیز و دردآلودش به چهره پریشان موذن نشست و فرمود: - بلال! اذانت را تمام کن.

ولی بلال دیگر توان بالا رفتن بر ماذنه مسجد را نداشت. اهل مدینه نیز در هاله‏ای از سرگردانی و حیرت فرو رفته بودند. آنها از همدیگر می‏پرسیدند: چرا بلال اذانش را تمام نکرد؟!

منبع: داستانهای علوی، ج 3، ص 94، به نقل از من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 194 و تنقیح المقال، ج 1، ص 182. نویسنده: سید علی‏نقی میرحسینی‏